Notities van een generaal is het tweede boek van oud-commandant der strijdkrachten Peter van Uhm. In dit boek geeft hij aan de hand van een aantal stellingen (hij noemt ze: 'kreten') inzicht in hoe hij aankijkt tegen niet alleen leiderschap, maar ook menselijk fatsoen.
'Na het eerste boek, Ik koos het wapen, had ik niet het idee dat we nog een tweede moesten maken, al wilde de uitgeverij dat wel. Maar toen ik, na mijn defensietijd, lezingen gaf in het bedrijfsleven, zag ik daar allemaal dingen die ik zelf bedacht had, en die resoneerden: de zaal begon het op te schrijven, mensen vroegen me daarna: hoe kan dat bij mij werken?
Een voorbeeld: ik geef soms lezingen waar de achter de bazen niemand zit; er blijven een paar rijen leeg. Dan vraag ik: 'Wat is de grootste valkuil van een organisatie?' En als ze dan even hebben nagedacht, dan zeg ik: 'het ego van de baas'. En dan zie je de helft van de mensen non-verbaal ja-knikken. Ik besefte dat al die dingen die ik uit mijn duim gezogen had, een veel grotere reikwijdte hadden.
Dus ik begon dat op te schrijven, en toen heb ik het aan mijn co-auteur Sander Koenen voorgelegd. Die zei meteen: 'dat herken ik wel'. Een heleboel van deze kreten zijn herkenbaar, en als je ze aan ze meegeeft en je vertelt er het verhaal bij, dan kunnen ze er ook iets mee. Zo is het boek tot stand gekomen.'
Je boek is open en laagdrempelig, en je probeert heel redelijk en communicatief te zijn, en iedereen in zijn waarde te laten. Maar in de anecdotes soms zoek je vaak de grenzen op, de confrontatie, en je zet soms mensen voor het blok. Herken je dat bij jezelf?
'Ja. Managers motiveren, leiders ook, maar die inspireren vooral. Dan heb je soms hard op inhoud maar zacht op de persoon. Als iemand een fout maakt, dan kan ik daar verrekte duidelijk in zijn, maar ik val iemand nooit publiekelijk af. Ik heb ze wel eens een keer achter de kast getrokken: 'vriend, wat ben je nou aan 't doen?', maar altijd met de intentie om die mensen beter te maken. Ik ben er echter ook een fan van dat mensen kritisch zijn. Maar zeg het, want dan kun je het gesprek aangaan.'
Soms heb je de grenzen overschreden. Zoals toen in Libanon een soldaat, tegen alle regels in, op een paar irritante Israëliërs schoot. Hoe kijk je daar op terug?
'Dat was een goede korporaal, een fantastische knul die daar in zijn eentje met een paar soldaten de tent moest runnen. Maar ja, hij had wel de regels overtreden. Ik was toen 27 maar ik kon wel nagaan wat er allemaal met die jongen kon gebeuren. Dus ik dacht: ik geef 'm gewoon een straf. Daarmee sneed ik mijn baas de pas af, want je kunt niet twee keer voor iets gestraft worden, dus die was toen niet blij met mij. Ik deed dat soort dingen naar beste eer en geweten, al dacht ik later wel eens: 'was dat nou wel echt nodig?'
Tekst gaat verder onder de afbeelding
Een van je 'kreten' is: 'een goed leider blijft altijd rustig'. Je verwijst naar oud-premier De Jong die als onderzeebootcommandant het goede voorbeeld gaf.
'Het is simpel: emoties horen bij mensen, die mag je laten zien. Sterker nog: je moet ermee leren omgaan. Maar ze mogen niet je besluiten bepalen. Als het spannend wordt en jij blijft rustig, dan blijft de hele tent rustig. Maar ga jij als een dolle sprinten, dan rent iedereen als een kip zonder kop door de tent. Minister-president De Jong was een heel klein fragiel mannetje, maar van zijn verhaal was ik diep onder de indruk.'
Een interessante vind ik ook: 'toon je zwakte, dat kan je kracht zijn.'
'Als je je emoties niet kwijt kunt, dan gaat dat je beoordelingsvermogen beïnvloeden. Ik kende een commandant die op een missie al in het eerste uur een soldaat verloor. Ik belde hem op en vroeg hoe het met hem ging. Maar hij praatte alleen over zijn taken. Hij had zijn emoties opgesloten, en dat vind ik dus gevaarlijk. Ik ben naar 'm toegegaan, en binnen 5 minuten zat hij te huilen. Dat was goed. Je moet beseffen dat je kwetsbaar bent en weten waar je zwaktes liggen. Die probeer je dan binnen je organisatie af te dekken. Ik heb, nadat mijn zoon Dennis in Afghanistan was gesneuveld, best wel nagedacht: beïnvloedt dit mijn beslissingen? Dus ik heb mensen bij me geroepen die een dossier kregen van welke besluiten ik nam en waarom. Zij konden na twee dagen zeggen of zij het daarmee eens waren. Dat was een extra zekering om mijn eigen potentiële zwakte af te dekken. Helaas zie ik dat veel CEO's vinden dat ze alles moeten weten. Onzin: als je het niet weet, moet je dat gewoon zeggen. Daag je mensen uit om mee te denken, dan komen ze altijd met ideeën."
Je zoon Dennis komt een aantal keren terug in je boek over leiderschap. Hoe kijk je naar hem als leider?
"Dat onze zoon een goed soldaat was, daar was ik niet bang voor. Maar ik wist niet of hij een goed leider zou zijn. Maar toen hij gesneuveld was, vertelden en schreven een aantal van zijn jongens mij. En ze vertelden hetzelfde verhaal. Dennis kwam eens bij mij toen hij wist dat zijn eenheid naar Afghanistan zou gaan, en hij dacht niet dat hij zijn jongens op tijd klaar kon stomen. Ik zei hem toen: 'Dennis, jij hebt hiervoor gekozen, ga ervoor. Het ergste dat je kan overkomen is het besef dat je er niet alles aan gedaan hebt'. Dus hij heeft ze van hot naar her genomen, actie - evalueren - overnieuw. Ze hebben hem vervloekt. Maar toen ze een schietoefening met scherp moesten doen, bleek zijn clubje er het beste uit te komen. Toen wist hij dat ze op niveau waren. Hij is bij zijn manschappen gaan zitten, heeft ze verteld hoe goed het was gegaan - en toen vroeg hij: 'hoe is 't met je moeder, die was toch ziek?' 'Hé, moet jouw vriendin binnenkort niet op HBO-examen?' Dat was zijn manier om te zeggen: 'nou hebben we tijd voor andere dingen'. Dat begrepen ze en vanaf dat moment gingen ze voor hun leider door het vuur. Toen ik die verhalen hoorde en las wist ik: 'dat heeft hij goed gedaan'."
Je draagt het boek op aan je kleindochter Nina.
'Nina staat voor de hele jeugd. Ze is twee, maar ik hoop dat ze het later met plezier leest. Het was ook mijn manier om aan te geven: dit boek is voor iedereen.'
Dit bericht verscheen eerder in de Militaire Courant editie december 2023.
De Militaire Courant is mede mogelijk gemaakt door Noventas verzekeringen.
